Thực tiễn sử dụng vũ lực của Hội đồng bảo an trong việc giữ gìn hòa bình và an ninh quốc tế

Dù có hợp pháp hay không thì những nghị quyết của Hội đồng bảo an cho phép sử dụng vũ lực đã trở thành một thực tiễn phổ biến và không thể phủ nhận. Thực tế cho thấy, dù đã có nhiều cố gắng, nhưng hiện nay Hội đồng bảo an vẫn không có quyền kiểm soát toàn phần cũng như không có vai trò chỉ huy đối với hoạt động này. Do đó, cần thiết lập cơ chế ràng buộc trách nhiệm của các quốc gia có hành vi lạm dụng vũ lực và cả trách nhiệm của Hội đồng bảo an khi không quản lý chặt chẽ để những hành vi như vậy xảy ra trên thực tế.

Những nghị quyết của Hội đồng bảo an cho phép sử dụng vũ lực đã trở thành một thực tiễn phổ biến và không thể phủ nhận.

Tiêu biểu có thể kể đến hai cuộc chiến có sự tham gia và sử dụng vũ lực của Hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc đó là  hoạt động quân sự của Liên Hợp Quốc tại bán đảo Triều Tiên năm 1950 trong Chiến tranh Triều Tiên và việc sử dụng quân lực liên minh tại Iraq và Kwait năm 1991.

Theo các tài liệu từ Mỹ, rạng sáng ngày 25/6/1950, quân đội Triều Tiên tràn sang bên kia vĩ tuyến 38. Mỹ vội vàng huy động binh sĩ của họ ở các căn cứ tại Nhật Bản. Tuy nhiên, lực lượng Mỹ và Hàn Quốc gặp khó khăn trong các cuộc giao tranh ban đầu với quân Triều Tiên, liên tục rút lui. Cuối cùng, họ lui về cố thủ ở thành phố cảng Busan, phía đông nam bán đảo, trong khi Mỹ kêu gọi Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc giúp đỡ. Ngày 25/6/1950, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thông qua Nghị quyết 82 lên án CHDCND Triều Tiên xâm lược Hàn Quốc và kêu gọi Triều Tiên rút quân ngay lập tức. (Liên Xô lúc đấy đã không thể phủ quyết nghị quyết này do Liên Xô tẩy chay Hội đồng Bảo an từ đầu năm 1950 để phản đối việc Đài Loan chứ không phải Trung Quốc được giữ ghế thường trực trong Hội đồng Bảo an). Tiếp đó, Hội đồng này vào ngày 27/6/1950 ra tiếp nghị quyết 83, cho phép hỗ trợ (bao gồm cả hỗ trợ quân sự) cho Hàn Quốc đẩy lui quân Triều Tiên. Sang đầu tháng 7/1950, Nghị quyết 84 của Hội đồng Bảo an được ban ra, khuyến nghị tập hợp các lực lượng và nguồn lực trợ giúp dưới 1 bộ chỉ huy thống nhất do Hoa Kỳ lãnh đạo. Kết quả, dưới danh nghĩa Liên Hợp Quốc, Mỹ đã lôi kéo được 21 nước khác tham gia cùng mình tại chiến trường Triều Tiên. Trong tổng số 22 nước này, ngoài Mỹ và Hàn Quốc thì có tới 15 nước thành viên Liên Hợp Quốc gửi quân sang trực tiếp chiến đấu tại Triều Tiên, số còn lại cung cấp trợ giúp nhân đạo. Sự tham chiến của lực lượng Liên Hợp Quốc đã làm thay đổi cục diện chiến trường. Quân Liên Hợp Quốc do Mỹ chỉ huy đã phản công đẩy lui quân đội Triều Tiên về phía Bắc vĩ tuyến 38 và gây thiệt hại nặng cho lực lượng quân sự Triều Tiên. Có thể nói, Chiến tranh Triều Tiên là một cuộc chiến diễn ra với tốc độ nhanh, với quyền kiểm soát lãnh thổ thay đổi liên tục giữa đôi bên (riêng Seoul đã đổi chủ tới 4 lần).

Chiến tranh Triều Tiên là một cuộc chiến diễn ra với tốc độ nhanh, với quyền kiểm soát lãnh thổ thay đổi liên tục giữa đôi bên.

Năm 1990 mâu thuẫn bùng phát ở vùng vịnh Persian. Tổng thống Iraq khi đó là Saddam Hussein tố cáo nước láng giềng Kuwait bí mật hút dầu thô của nước ông từ mỏ dầu tranh chấp Rumaila. Ngày 1/8 năm đó, Iraq yêu cầu Kuwait xóa các khoản nợ chiến tranh của Iraq và thanh toán 2,5 tỷ USD đền bù cho lượng dầu sản xuất ở Rumaila. Khi Kuwait từ chối các yêu cầu đó, quân đội Iraq lập tức chiếm đóng đất nước này ngay ngày hôm sau. Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc yêu cầu rút các lực lượng quân sự của Iraq ra khỏi Kuwait và đồng thời áp đặt lệnh trừng phạt kinh tế đối với Baghdad.

Ngày 29/11/1990, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thông qua Nghị quyết 678. Theo đó, Iraq đến ngày 15/1 phải rút quân khỏi Kuwait và các nước khác có quyền sử dụng “tất cả các phương tiện cần thiết” để đẩy lực lượng Iraq ra khỏi Kuwait sau thời hạn trên. Trên tinh thần nghị quyết này, người ta đã lập ra một liên minh chống Iraq bao gồm 34 nước, trong đó có Mỹ, Anh, Pháp, Australia cũng như một vài nước Arab và Đông Âu. Mở đầu bằng chiến dịch then chốt ở trên không, chỉ trong 2 tháng, các lực lượng Mỹ và đồng minh đã gây thiệt hại nặng nề cho quân đội và đất nước Iraq. Ngày 24/02/1991, lúc 4 giờ sáng, liên quân vượt qua biên giới vào Iraq bằng bộ binh cơ giới.

Hội đồng bảo an đã triển khai được khá nhiều chiến dịch gìn giữ hòa bình thành công.

Kể từ khi thành lập đến nay, Hội đồng bảo an đã triển khai được khá nhiều chiến dịch gìn giữ hòa bình thành công, ví dụ như hoạt động gìn giữ hòa bình ở Môzămbic, Đông Timo, Campuchia, El Sanvador, Croatia, Namibia…Tuy nhiên, những thành công mà lực lượng gìn giữ hòa bình đạt được lại bị lu mờ bởi chính những thất bại mà lực lượng này đã và đang vấp phải, ví dụ như thất bại trong chiến dịch gìn giữ hòa bình ở Xômali hay những trắc trở trong gìn giữ hòa bình ở Nam Tư cũ, ở Angola, Haiti, Ruanđa hay ở khu vực Ban Căng… Có nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến kết quả không mong đợi này. Trong đó có thể kể đến một số nguyên nhân cơ bản đòi hỏi Hội đồng bảo an phải đối mặt giải quyết với tư cách là cơ quan giữ vai trò chủ đạo trong việc triển khai, đề ra nhiệm vụ và kiểm soát hoạt động của lực lượng gìn giữ hòa bình như: Hội đồng bảo an đã đề ra nhiệm vụ quá tham vọng trong khi còn thiếu những nguồn lực cần thiết; việc tiến hành các hoạt động gìn giữ hòa bình phải dựa vào sự đóng góp của các quốc gia thành viên, nên việc quyết định triển khai các chiến dịch gìn giữ hòa bình cũng phụ thuộc rất lớn vào ý chí và lợi ích của riêng các quốc gia này; lực lượng tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình đến từ nhiều quốc gia khác nhau, khả năng phối hợp hoạt động giữa họ còn thiếu thống nhất, đồng bộ nên làm giảm hiệu quả hoạt động của lực lượng gìn giữ hòa bình; hoạt động gìn giữ hòa bình trong nhiều trường hợp bị một số nước lớn lợi dụng hòng can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác, áp đặt “trật tự thế giới” theo ý đồ của họ.